Wanneer geschiedenis zich herhaalt en niemand wil luisteren

Wat zich vandaag in Europa afspeelt, is geen losstaand politiek toneelstuk en al helemaal geen toevallige reeks uitspraken van wat overijverige leiders. Het is een patroon. Een oud patroon, dat al eerder heeft geleid tot onvoorstelbare verwoesting, en waarvan de Schrift ons nadrukkelijk waarschuwt dat het zich zal herhalen zolang volkeren weigeren te luisteren naar waarheid en gerechtigheid.

Wanneer hedendaagse leiders opnieuw spreken over oorlog, wanneer oude vijandbeelden bewust worden opgepoetst en wanneer het publiek wordt voorbereid op offers “zoals onze grootouders die hebben gebracht”, dan is dat geen spontane retoriek. Dat is conditionering. Exact dezelfde methode werd in de jaren dertig toegepast, toen Europa slaapwandelend werd binnengeleid in een oorlog die tientallen miljoenen levens zou kosten.

De Bijbel leert ons dat oorlog nooit begint met tanks en bommen, maar met leugen, verleiding en misleiding.

“Want zij genezen de breuk der dochter Mijns volks lichtelijk, zeggende: Vrede, vrede! doch daar is geen vrede.” Jeremia 6:14

Wie de geschiedenis van de jaren dertig werkelijk bestudeert, ziet dat de Tweede Wereldoorlog niet ontstond door plotselinge agressie, maar door doelbewuste diplomatie, verborgen agenda’s en het bewust opofferen van kleinere volkeren op het schaakbord van grootmachten. Tsjecho-Slowakije werd niet verraden uit zwakte, maar bewust geofferd. Niet omdat men geen keuze had, maar omdat men die keuze wél had en haar doelbewust maakte.

Dat is geen speculatie, maar een historisch feit dat decennialang is toegedekt met propaganda en schoolboekverhalen. En precies dát mechanisme zien we vandaag opnieuw: wie de officiële lijn bevraagt, wordt weggezet als gevaarlijk, extremistisch of naïef. Maar waarheid is zelden comfortabel, en nooit populair bij hen die macht willen behouden.

De Schrift is hierin glashelder. God waarschuwt volkeren keer op keer dat wanneer zij gerechtigheid vervangen door politieke berekening, wanneer zij waarheid opofferen voor “stabiliteit”, en wanneer zij vertrouwen stellen in bondgenootschappen in plaats van in recht en waarheid, het oordeel onvermijdelijk volgt.

“Vertrouwt niet op prinsen, op des mensen kind, bij hetwelk geen heil is.” Psalm 146:3

Het Westen presenteert zichzelf graag als moreel kompas van de wereld, maar de geschiedenis toont iets anders. Economische belangen, financiële macht en geopolitieke strategie hebben keer op keer zwaarder gewogen dan waarheid, recht of het leven van gewone mensen. Dat was zo in 1938, en het is niet veranderd in 2026.

Wat destijds gebeurde met Tsjecho-Slowakije was geen misrekening, maar een blauwdruk. Een land werd geïsoleerd, zijn bondgenoten werden geneutraliseerd, zijn verdediging werd verlamd door “diplomatie”, en uiteindelijk werd het zonder oorlog ontmanteld. Niet omdat het niet kon vechten, maar omdat het niet mocht.

De Bijbel noemt dit bij name.

“Wee hun die kwaad goed noemen, en goed kwaad; die duisternis voorstellen tot licht, en licht tot duisternis.” Jesaja 5:20

Wanneer vandaag opnieuw wordt gesproken over “appeasement”, over nieuwe Hitlers, over een dreiging die koste wat kost moet worden gestopt, dan is het goed om te beseffen dat precies dezelfde woorden destijds werden gebruikt om het publiek rijp te maken voor oorlog. Niet om vrede te bewaren, maar om oorlog onvermijdelijk te maken.

Gods Woord leert ons dat ware vrede niet voortkomt uit machtsevenwicht, militaire allianties of angstpropaganda, maar uit waarheid en gerechtigheid. Wanneer die verdwijnen, blijft alleen conflict over.

“En het werk der gerechtigheid zal vrede zijn, en de werking der gerechtigheid gerustheid en zekerheid tot in eeuwigheid.” Jesaja 32:17

Het meest verontrustende is niet dat leiders oorlog voorbereiden, maar dat volkeren opnieuw bereid lijken hun kinderen op te offeren voor belangen die zij niet kennen en doelen die hun nooit eerlijk zijn uitgelegd. De Schrift leert ons dat God rekenschap vraagt van leiders, maar ook van volkeren die zich laten misleiden.

De parallellen met vandaag zijn te duidelijk om te negeren. Net als toen wordt Rusland voorgesteld als het ultieme kwaad. Net als toen worden kleinere landen gebruikt als pionnen. Net als toen worden economische en financiële structuren ingezet om conflicten te sturen. En net als toen wordt het publiek voorbereid op “onvermijdelijke offers”.

Maar de Bijbel roept ons niet op tot gehoorzaamheid aan leugen, maar tot onderscheidingsvermogen.

“Beproeft alle dingen; behoudt het goede.” 1 Thessalonicenzen 5:21

Dit is geen oproep tot angst, maar tot wakker worden. Wie de geschiedenis begrijpt in het licht van de Schrift, ziet dat oorlog nooit het gevolg is van noodlot, maar van keuzes. En dat die keuzes vrijwel altijd worden gemaakt door enkelen, terwijl de velen de prijs betalen.

Daarom is dit geen gewoon nieuwsbericht. Het is een waarschuwing. Niet alleen politiek, maar geestelijk. Want zolang volkeren weigeren waarheid onder ogen te zien, zullen zij blijven vallen voor dezelfde leugen, steeds opnieuw, met steeds grotere gevolgen.

“Mijn volk gaat verloren, omdat het zonder kennis is.” Hosea 4:6

Wie oren heeft om te horen, hore.

De oude leugen in een nieuw jasje

Wie denkt dat de misleiding van de jaren dertig een historisch ongeluk was, begrijpt noch de mens, noch de Schrift. De Bijbel leert ons namelijk dat wat eenmaal is geweest, terugkeert zolang de geest erachter niet wordt herkend en weerstaan. Niet de namen veranderen het gevaar, maar de patronen. En precies dát patroon zien we vandaag opnieuw opduiken, bijna tot in detail.

De grote leugen van toen was niet Hitler zelf, maar het verhaal rondom hem. Het publiek werd geleerd dat oorlog onvermijdelijk was, dat concessies laf waren, dat wie waarschuwde voor escalatie “de vijand hielp”, en dat vrede alleen kon worden afgedwongen door steeds verdere bewapening en steeds hardere taal. Tegelijkertijd werd achter de schermen precies het tegenovergestelde gedaan: steun verlenen, tijd kopen, versterken, sturen. Niet uit onkunde, maar uit berekening.

De Schrift noemt dit geen geopolitiek, maar bedrog.

“Door vrede te beloven, verderft hij velen.” Daniël 8:25

Wat in de jaren dertig gebeurde met Tsjecho-Slowakije was geen uitzondering, maar een testcase. Het liet zien hoe een volk kan worden lamgelegd zonder dat er één schot wordt gelost, simpelweg door diplomatie, angst en internationale druk. Het leger was sterk, het moreel hoog, de verdediging uitstekend. Toch werd het land weerloos gemaakt, niet door de vijand, maar door zogenoemde vrienden.

Dat is een ongemakkelijke waarheid, en daarom wordt ze zelden verteld.

Ook vandaag worden volkeren niet voorbereid op vrede, maar op gehoorzaamheid. Op het idee dat zij geen volledig beeld nodig hebben. Dat zij moeten vertrouwen op leiders die “meer weten”. Dat offers noodzakelijk zijn, zelfs als niemand precies kan uitleggen waarvoor. De Bijbel waarschuwt hier expliciet voor, omdat dit exact is hoe macht misbruikt wordt.

“De eenvoudigen worden verleid door woorden zonder kennis.” Spreuken 14:15

De herhaling zit niet alleen in de politieke tactiek, maar ook in de morele omkering. Wie vragen stelt, wordt verdacht. Wie nuance aanbrengt, wordt beschuldigd van zwakte. Wie wijst op geschiedenis, wordt weggezet als gevaarlijk. Zo werd het debat destijds gesmoord, en zo gebeurt het opnieuw. Niet met argumenten, maar met framing.

Wat opvalt, is dat oorlog nooit wordt gepresenteerd als agressie, maar altijd als verdediging. Nooit als keuze, maar als noodzaak. Nooit als winst voor enkelen, maar als plicht voor allen. De Schrift leert ons dat dit geen toeval is.

“Want zij beraadslagen listig tegen Uw volk, en overleggen tegen Uw verborgen schatten.” Psalm 83:3

Achter elke grote oorlog staat een verhaal dat vooraf is opgebouwd. Angst wordt gevoed, vijandbeelden worden vereenvoudigd, complexe geschiedenis wordt gereduceerd tot slogans. Dat was zo in 1938, en het is vandaag niet anders. Wie zich verdiept in de feiten, ontdekt dat escalatie vrijwel altijd wordt voorafgegaan door een lange periode van manipulatie.

De Bijbel noemt dit geestelijke blindheid. Niet omdat mensen dom zijn, maar omdat zij liever zekerheid zoeken dan waarheid. Liever een eenvoudig verhaal dan een ongemakkelijke werkelijkheid.

“Zij hebben ogen, maar zien niet; oren hebben zij, maar horen niet.” Jeremia 5:21

Het gevaar zit niet alleen bij leiders, maar bij ons volk die hun onderscheidingsvermogen uit handen geven. De Schrift leert dat God ook ons volk verantwoordelijk houdt voor wat zij accepteren, niet alleen voor wat zij doen. Wie zwijgt terwijl leugen regeert, maakt zich medeplichtig, ook al voelt dat onrechtvaardig.

Daarom is deze tijd gevaarlijker dan veel mensen beseffen. Niet omdat oorlog morgen uitbreekt, maar omdat de geest die oorlog mogelijk maakt alweer volop actief is. De taal is er, de framing is er, de morele druk is er. Alleen het moment ontbreekt nog.

En juist dát is het moment waarop de Bijbel ons oproept tot waakzaamheid.

“Waakt, staat in het geloof, houdt u manlijk, zijt sterk.” 1 Korinthe 16:13

Dit is geen oproep tot rebellie, maar tot helderheid. Tot het herkennen van patronen. Tot het weigeren om geschiedenis te vergeten zodra die oncomfortabel wordt. Want wie niet leert van wat is geweest, zal opnieuw moeten leren door pijn.

Wanneer waarheid moet wijken voor het grotere plan

Elke oorlog heeft een aanloop, maar die aanloop is zelden militair. De eerste slachtoffers vallen niet op het slagveld, maar in het denken van mensen. Nog voordat een geweer wordt opgepakt, moet waarheid eerst verdacht worden gemaakt. Dat is geen moderne observatie, maar een bijbels principe dat al duizenden jaren onveranderd is.

De Schrift laat zien dat leugen nooit zomaar verschijnt. Zij wordt voorbereid, verpakt en gerechtvaardigd. Niet als leugen, maar als noodzaak. Niet als bedrog, maar als verantwoordelijkheid. En altijd met het argument dat het “grotere geheel” zwaarder weegt dan feiten, geschiedenis of geweten.

“En geen wonder; want de satan(vijandelijke mensen van God) zelf verandert zich in een engel des lichts.” 2 Korinthe 11:14

In de jaren dertig was waarheid een hinderpaal. De werkelijkheid paste niet bij het gewenste scenario. Duitsland was militair zwakker dan werd beweerd. Tsjecho-Slowakije was sterker dan men het publiek liet geloven. Bondgenootschappen bestonden, verdediging was mogelijk, oorlog was niet onvermijdelijk. Maar die feiten stonden in de weg. Dus verdwenen ze uit de kranten, uit toespraken en uit het publieke bewustzijn.

Dat mechanisme is vandaag niet verdwenen. Waarheid wordt niet altijd openlijk bestreden; vaker wordt zij simpelweg verzwegen. Context wordt weggelaten, geschiedenis vereenvoudigd, tegenstemmen geneutraliseerd. Niet omdat ze ongelijk hebben, maar omdat ze storen.

De Bijbel leert ons dat dit geen menselijke fout is, maar een geestelijk proces.

“Want er zal een tijd zijn, wanneer zij de gezonde leer niet zullen verdragen; maar kittelachtig zijnde van gehoor, zullen zij zichzelven leraars opgaderen, naar hun eigen begeerten.” 2 Timotheüs 4:3

Wat destijds gebeurde, was dat ons volk werd voorbereid om dingen te accepteren die zij normaal gesproken nooit zouden hebben toegestaan. Het idee dat een soeverein land zonder oorlog kon worden ontmanteld. Dat bondgenoten hun beloften mochten laten varen. Dat “vrede” kon worden bereikt door onrecht. Dat veiligheid kon worden gekocht met verraad.

Diezelfde omkering zien we vandaag terug. Begrippen worden herdefinieert. Oorlog heet verdediging. Censuur heet bescherming. Propaganda heet informatie. En wie deze omkering benoemt, wordt weggezet als gevaarlijk, extremistisch of onverantwoord.

De Schrift noemt dit niet vooruitgang, maar afval.

“En het recht is achterwaarts geweken, en de gerechtigheid staat van verre; want de waarheid struikelt op de straat, en wat recht is, kan niet ingaan.” Jesaja 59:14

Opvallend is dat juist leiders die het hardst spreken over democratie, vrijheid en mensenrechten, het minst verdragen dat hun verhaal wordt bevraagd. Dat was zo in de jaren dertig, en dat is vandaag niet anders. Macht duldt geen herinnering. Wie het verleden werkelijk kent, ziet het heden te scherp.

Daarom wordt geschiedenis herschreven. Niet in één keer, maar stap voor stap. Eerst door nuance te verwijderen. Dan door schuld te versimpelen. Vervolgens door morele druk uit te oefenen. Uiteindelijk blijft er één verhaal over, en wie dat verhaal niet herhaalt, staat erbuiten.

De Bijbel waarschuwt dat volkeren die waarheid uitwisselen voor gemak, zichzelf uitleveren aan oordeel.

“Daarom zal God hun zenden een kracht der dwaling, dat zij de leugen zouden geloven.” 2 Thessalonicenzen 2:11

Dat is geen wraak, maar gevolg. Wanneer mensen consequent kiezen voor het verhaal dat hen het beste uitkomt, verliezen zij het vermogen om waarheid nog te herkennen. Dan wordt leugen niet alleen geloofd, maar verdedigd. Dan wordt oorlog niet alleen geaccepteerd, maar geëist.

Wat dit alles zo ernstig maakt, is dat dezelfde structuren die destijds functioneerden, vandaag opnieuw zichtbaar zijn. Niet met dezelfde namen, niet met dezelfde vlaggen, maar met dezelfde geest. Economische belangen die oorlog nodig hebben. Politieke structuren die spanning vereisen om te blijven bestaan. Media die angst moeten voeden om relevant te blijven.

De Schrift leert ons dat ware vrede nooit voortkomt uit manipulatie of dwang, maar uit waarheid.

“Gij zult de waarheid verstaan, en de waarheid zal u vrijmaken.” Johannes 8:32

Zolang waarheid wordt opgeofferd voor het grotere plan, zal vrede altijd tijdelijk zijn. En zolang volkeren bereid zijn hun verstand uit handen te geven, zullen zij steeds opnieuw worden voorbereid op offers die zij nooit zelf hebben gekozen.

Wanneer kinderen de rekening betalen van beslissingen die zij niet namen

Elke grote oorlog wordt gevoerd in naam van toekomst en veiligheid, maar vrijwel altijd wordt die toekomst betaald door hen die geen stem hadden in de beslissing. Dat is geen cynische observatie, maar een harde realiteit die zich door de hele geschiedenis heen herhaalt. De Bijbel spaart ons hierin niet en spreekt er ongewoon scherp over, juist omdat het hier raakt aan een grens die God Zelf heeft gesteld.

Wanneer leiders spreken over offers, bedoelen zij zelden zichzelf. Zij bedoelen zonen, dochters, gezinnen, generaties die nog niet eens geboren zijn. In de jaren dertig werd een hele generatie voorbereid op oorlog met de belofte dat het “de laatste” zou zijn. De gevolgen kennen we. Miljoenen jonge mannen verdwenen in loopgraven, steden werden verwoest, en een moreel vacuüm bleef achter dat decennialang doorwerkte.

De Schrift laat zien dat God dit niet achteloos gadeslaat.

“Zij hebben hun zonen en hun dochteren met vuur verbrand… hetgeen Ik niet geboden heb, en het is in Mijn hart niet opgekomen.” Jeremia 7:31

Hoewel de vorm is veranderd, is de kern hetzelfde gebleven. Vandaag worden kinderen niet voorbereid op vrede, maar op conflict. Op angst. Op een wereldbeeld waarin oorlog normaal is en vijanden noodzakelijk zijn. Schoolboeken, media en politiek spreken dezelfde taal: dreiging, escalatie, onvermijdelijkheid. Dat is geen toeval, maar voorbereiding.

In de jaren vóór de Tweede Wereldoorlog werd jeugd massaal gevormd met nationalistische en morele slogans, zogenaamd om hen weerbaar te maken. In werkelijkheid werden zij geschikt gemaakt om te gehoorzamen. De Bijbel noemt dit geen opvoeding, maar misleiding.

“Leer den jongeling de eerste beginselen naar de eis zijns wegs; als hij ook oud zal geworden zijn, zal hij daarvan niet afwijken.” Spreuken 22:6

Wie de jeugd vormt, bepaalt de toekomst. Daarom is het altijd de jeugd die als eerste wordt beïnvloed wanneer oorlog nadert. Niet omdat zij gevaarlijk zijn, maar omdat zij kneedbaar zijn. En wie hen eenmaal heeft overtuigd dat strijd nobel is, hoeft later geen vragen meer te beantwoorden.

Wat dit alles zo wrang maakt, is dat dezelfde leiders die spreken over mensenrechten en bescherming van kinderen, tegelijkertijd beleid voeren dat hen rechtstreeks richting conflict duwt. De Bijbel noemt dit huichelarij en weegt het zwaar.

“Want zij binden zware en ondraaglijke lasten, en leggen die op de schouders der mensen; maar zij willen die met hun vinger niet verroeren.” Mattheüs 23:4

Het is geen toeval dat in elke grote oorlog achteraf wordt gezegd: “Dit hadden we moeten voorkomen.” Maar die woorden komen altijd te laat. Preventie begint niet bij wapens, maar bij waarheid. Bij het weigeren om jongeren te voeden met angst en haat. Bij het erkennen van geschiedenis in plaats van haar te herschrijven.

God waarschuwt volkeren expliciet dat wanneer zij hun kinderen offeren op het altaar van macht, het oordeel volgt. Niet altijd direct, maar altijd zeker.

“Het bloed der onschuldigen roept tot Mij van de aarde.” Genesis 4:10

De vraag die vandaag gesteld moet worden, is niet of oorlog mogelijk is, maar of volkeren bereid zijn opnieuw dezelfde fout te maken. Of zij opnieuw zullen toestaan dat hun kinderen de prijs betalen voor plannen die zij niet kennen en doelen die nooit eerlijk worden uitgesproken.

De Bijbel roept niet op tot passiviteit, maar tot verantwoordelijkheid. Tot het beschermen van het leven, niet het voorbereiden van de dood. Tot het onderwijzen van waarheid, niet het normaliseren van conflict.

“Zo zegt de HEERE: Houdt uw stem terug van geween, en uw ogen van tranen; want er is loon voor uw arbeid.” Jeremia 31:16

Ware hoop ligt niet in allianties, legers of beloften van leiders, maar in het herstel van waarheid en gerechtigheid. Zolang die ontbreken, zal elke generatie opnieuw worden klaargemaakt voor offers die nooit nodig hadden te zijn.

Wanneer oorlog zich keert tegen Gods orde

Oorlog is in de Schrift nooit slechts een conflict tussen volkeren. Dat is hoe mensen het benoemen, maar God laat zien dat achter elke grote oorlog een diepere strijd schuilgaat. Niet alleen om land, macht of invloed, maar om orde, waarheid en gezag. Uiteindelijk richt oorlog zich altijd tegen Gods ordening zelf, ook wanneer men Zijn Naam niet noemt.

De Bijbel leert dat God grenzen heeft gesteld aan volkeren, tijden en machtsstructuren. Niet willekeurig, maar met het doel dat er rust, verantwoordelijkheid en recht zou zijn.

“En Hij heeft uit één bloede het ganse geslacht der mensen gemaakt, om op de gehele aardbodem te wonen, bescheiden hebbende de tijden te voren verordineerd, en de bepalingen hunner woning.” Handelingen 17:26

Wanneer die ordening doelbewust wordt verstoord, wanneer grenzen worden misbruikt, volkeren worden opgeofferd en waarheid wordt verdraaid om machtsdoelen te dienen, dan is dat geen neutrale politiek meer. Dan is het rebellie. Niet alleen tegen mensen, maar tegen God.

Dat is waarom de Schrift oorlog zo vaak koppelt aan hoogmoed. Niet aan noodzaak, maar aan overmoed. Niet aan verdediging, maar aan zelfverheffing.

“Trotsheid gaat vooraf aan verderf, en hoogheid des geestes gaat vooraf aan den val.” Spreuken 16:18

In de jaren dertig geloofden machtsstructuren dat zij de wereld konden sturen. Dat zij conflicten konden doseren, oorlog konden uitstellen, vijanden konden gebruiken en uiteindelijk zelf buiten schot zouden blijven. De uitkomst was precies het tegenovergestelde. Wat men dacht te beheersen, verzwolg uiteindelijk alles.

Die les is nooit verwerkt, slechts verdrongen.

Ook vandaag wordt gesproken over controle, afschrikking en beheersing. Over escalatie die “beheersbaar” zou zijn. Over oorlog die “beperkt” kan blijven. Maar de Schrift laat zien dat zodra waarheid wordt losgelaten, geen enkele macht nog beheersbaar is.

“Die wind zaait, zal storm oogsten.” Hosea 8:7

Oorlog vernietigt altijd meer dan gepland. Niet alleen steden en levens, maar ook morele grenzen. Wat eerst ondenkbaar was, wordt normaal. Wat eerst werd veroordeeld, wordt gerechtvaardigd. Wat eerst verborgen moest blijven, wordt openlijk verdedigd. Dat proces is voorspelbaar en wordt telkens opnieuw zichtbaar.

De Schrift noemt dit verharding.

“Daarom heeft God hen overgegeven in de begeerlijkheden hunner harten.” Romeinen 1:24

Wanneer ons volk structureel kiest voor leugen, voor machtspolitiek, voor het offeren van anderen, dan trekt God zich niet boos terug, maar laat Hij hen hun eigen weg gaan. En die weg eindigt altijd in chaos, omdat zij is losgekoppeld van waarheid.

Wat daarbij vaak wordt vergeten, is dat God oorlog nooit verheerlijkt. Zelfs wanneer Hij oordeel toelaat, doet Hij dat met droefheid. De Bijbel spreekt niet over oorlog als oplossing, maar als gevolg.

“Want Hij heeft geen lust aan den dood des stervenden.” Ezechiël 18:32

Dat maakt de huidige tijd zo ernstig. Niet omdat alles vastligt, maar omdat keuzes nog gemaakt worden. De Schrift leert dat oordeel niet onvermijdelijk is zolang bekering mogelijk is. Maar bekering begint bij erkennen, niet bij ontkennen.

Het erkennen dat geschiedenis niet is wat men ons heeft geleerd. Dat oorlog zelden wordt gevoerd om de redenen die men noemt. Dat onze Israëlvolkeren steeds opnieuw worden misleid onder het mom van veiligheid. En dat dit alles niet nieuw is, maar oud.

Zolang leiders denken dat zij boven Gods orde staan, zullen zij die orde blijven tarten. En zolang ons volk dit blijft accepteren, zullen zij de gevolgen dragen.

“Indien de HEERE het huis niet bouwt, tevergeefs arbeiden deszelfs bouwlieden daaraan; indien de HEERE de stad niet bewaart, tevergeefs waakt de wachter.” Psalm 127:1

Ware vrede is daarom nooit het resultaat van machtsevenwicht, maar van onderwerping aan waarheid. Niet politieke waarheid, maar morele. Niet tijdelijke afspraken, maar blijvende gerechtigheid.

Wanneer gehoorzaamheid belangrijker wordt dan gelijk krijgen

De Schrift laat geen leegte achter. Waar zij oordeel benoemt, wijst zij ook een weg. Niet een politieke routekaart, geen diplomatiek stappenplan, maar iets wat veel fundamenteler is en daarom ook veel moeilijker te aanvaarden. Want de oplossing die God aanreikt, vraagt geen macht, maar onderwerping. Geen gelijk, maar gehoorzaamheid. Geen overwinning over anderen, maar waarheid over onszelf.

Dat is precies waarom deze weg zelden wordt gekozen.

De Bijbel leert dat vrede niet begint bij het stoppen van oorlog, maar bij het herstellen van orde. Niet wereldorde, maar Goddelijke orde. Zolang mensen menen dat zij vrede kunnen afdwingen terwijl zij waarheid manipuleren, recht verdraaien en verantwoordelijkheid ontlopen, zal elke vrede tijdelijk en broos zijn.

“Er is geen vrede, zegt mijn God, voor de goddelozen.” Jesaja 57:21

Dit is geen moreel vingertje, maar een goddelijke wetmatigheid. Onrecht kan rust afdwingen, maar geen vrede voortbrengen. Leugen kan consensus creëren, maar geen veiligheid. Macht kan stilte kopen, maar geen stabiliteit. Dat heeft de geschiedenis keer op keer bewezen, en de Schrift had het al lang daarvoor aangekondigd.

Wat in de voorgaande delen duidelijk is geworden, is dat oorlog zelden ontstaat door één man, één besluit of één moment. Zij groeit in stilte, gevoed door halve waarheden, angst, framing en het gemak waarmee mensen hun onderscheidingsvermogen uit handen geven. De Bijbel noemt dat geen tragiek, maar nalatigheid.

“Wie weet goed te doen en het niet doet, die zonde is het.” Jakobus 4:17

Hoop ligt daarom niet in nieuwe leiders, nieuwe bondgenootschappen of nieuwe structuren. Die veranderen de geest achter de beslissingen niet. Hoop ligt in het terugkeren naar waarheid, ook wanneer die ongemakkelijk is. In het weigeren om mee te gaan in simplistische vijandbeelden. In het erkennen dat geschiedenis complex is en zelden zwart-wit. En vooral in het besef dat God geen partij kiest voor machtsblokken, maar voor recht.

De Schrift laat zien dat God Zijn volk beoordeelt op basis van hun daden, niet hun slogans. Op hun omgang met waarheid, niet hun retoriek. Op hun bescherming van het leven, niet hun rechtvaardiging van offers.

“Hij heeft u bekendgemaakt, o mens, wat goed is; en wat eist de HEERE van u, dan recht te doen, weldadigheid lief te hebben, en ootmoediglijk te wandelen met uw God?” Micha 6:8

Dat vraagt moed. Meer moed dan oorlog voeren. Want het betekent dat men nee zegt wanneer de massa ja roept. Dat men vragen stelt wanneer angst wordt opgedrongen. Dat men weigert zijn kinderen, zijn toekomst en zijn geweten uit te leveren aan plannen die niet in het licht kunnen bestaan.

De Bijbel belooft niet dat die houding populair zal zijn. Integendeel.

“En gij zult van allen gehaat worden om Mijn Naam.” Mattheüs 10:22

Maar zij belooft wel dat waarheid standhoudt, zelfs wanneer alles daaromheen wankelt. Dat gehoorzaamheid vrucht draagt, zelfs wanneer zij tijdelijk verlies lijkt. En dat vrede niet voortkomt uit het zwijgen van kritiek, maar uit het verdragen van waarheid.

Dit nieuwsbericht, geplaatst in bijbels licht, is daarom geen analyse alleen, maar een oproep. Niet tot actie op straat, maar tot helderheid in denken. Niet tot angst, maar tot verantwoordelijkheid. Niet tot haat, maar tot onderscheid.

Want zolang volkeren weigeren te leren, zal geschiedenis zich blijven herhalen. Maar waar waarheid wordt verdragen, ontstaat ruimte voor iets wat zeldzaam is geworden: echte vrede.

“Zalig zijn de vreedzamen; want zij zullen Gods kinderen genaamd worden.” Mattheüs 5:9

Wie dit leest, draagt verantwoordelijkheid. Niet om alles te begrijpen, maar om niet alles klakkeloos te aanvaarden. Want God vraagt geen alwetendheid, maar trouw. En trouw begint bij waarheid.