De stille verschuiving van waarheid naar beleving

Wat de laatste jaren steeds duidelijker wordt, is niet zozeer de opkomst van één bepaalde prediker of stroming, maar een structurele verschuiving binnen het christelijke landschap zelf. Het gaat niet om incidenten, maar om een patroon dat zich herhaalt, versterkt en normaliseert. Namen wisselen, gezichten veranderen, maar de lijn blijft dezelfde. Dat is precies waarom het te eenvoudig zou zijn om dit onderwerp te reduceren tot één persoon of één bediening. Wie dat doet, mist het grotere geheel.

Binnen charismatische kringen zien we een opvallende nadruk op genezing, bevrijding en herstel, waarbij vrijwel alles wat afwijkt van het ideaalbeeld als iets wordt gezien dat bestreden, gecorrigeerd of “teruggenomen” moet worden. Autisme wordt gepresenteerd als iets wat genezen kan en moet worden, homoseksualiteit als een toestand die omgekeerd kan worden, ziekte als een vijand die geen bestaansrecht zou hebben. Wat daarbij structureel ontbreekt, is de vraag of de Schrift deze benadering überhaupt ondersteunt. Niet: kan het? maar: mag het?

De Bijbel spreekt namelijk niet vaag over overgave. Overgave is geen tijdelijke toestand, geen misverstand, geen gebrek aan gebed of inzet. Overgave is oordeel. Wanneer God mensen overgeeft, doet Hij dat niet uit onmacht, maar uit rechtvaardigheid. Dat geldt voor begeerten, voor denken, voor moreel verval, maar net zo goed voor zwakte, gebrokenheid en beperking. Het moderne christendom heeft daar grote moeite mee, omdat oordeel niet past binnen een boodschap die mensen vooral moet laten voelen dat zij gezien, begrepen en bevestigd worden.

Toch is de Schrift hierin consequent. Niet alles wat bestaat, is bedoeld om ongedaan gemaakt te worden. Niet alles wat pijn doet, is een aanval. Niet alles wat afwijkt, is een storing. Er wordt vandaag gesproken alsof de mens voortdurend moet ingrijpen waar God juist heeft losgelaten. En daarmee draait men, bewust of onbewust, de rollen om. De mens wordt corrector van God, in plaats van onderwerper aan Zijn handelen.

Dit spanningsveld wordt nog duidelijker wanneer men niet alleen ziekte, maar ook gedrag en gezindheid wil “genezen”. Homoseksualiteit wordt in charismatische kringen vaak benaderd als iets wat door gebed, counseling of bekering veranderd kan worden. Maar de Schrift zegt iets anders. Zij spreekt over overgave aan schandelijke lusten, niet als experiment, maar als gevolg. Overgave volgt op het verwerpen van waarheid. Dat is geen fase, dat is een eindstation zolang men blijft volharden.

“Daarom heeft God hen ook overgegeven in de begeerlijkheden hunner harten tot onreinheid, om hun lichamen onder elkander te onteren.” Romeinen 1:24

“En gelijk het hun niet goed gedacht heeft God in erkentenis te houden, zo heeft God hen overgegeven in een verwerpelijk gemoed, om te doen dingen die niet betamen.” Romeinen 1:28

Deze teksten laten geen ruimte voor het idee dat mensen met voldoende inzet Gods overgave kunnen terugdraaien. Integendeel, zij laten zien dat juist die overgave zelf onderdeel is van het oordeel. Wanneer men dan zegt: wij gaan dit genezen, wij gaan dit herstellen, wij gaan dit omkeren, dan zegt men in feite: wij corrigeren Gods oordeel. Dat is geen geloofsdaad, dat is hoogmoed verpakt in vroomheid.

Wat dit alles extra schrijnend maakt, is dat veel van deze predikers oprecht lijken te geloven wat zij zeggen. Dat is geen toeval. De Schrift laat zien dat overgave niet alleen lichamelijk of moreel is, maar ook verstandelijk. Wanneer waarheid structureel wordt verworpen, volgt misleiding. En die misleiding is niet altijd grof of zichtbaar. Soms komt zij juist in de vorm van overtuiging, inspiratie en innerlijke zekerheid.

“Daarom zal God hun zenden een kracht der dwaling, dat zij de leugen geloven.” 2 Thessalonicenzen 2:11

Dit verklaart waarom zulke bewegingen zo standvastig zijn in hun overtuiging. Men twijfelt niet, men wéét het. Men beroept zich op ervaringen, gevoelens, ingevingen en succesverhalen. En precies daar verschuift het fundament. Niet langer staat kennis centraal, maar beleving. Niet uitleg, maar emotie. Niet waarheid, maar wat goed voelt.

Die verschuiving wordt bewust versterkt door de manier waarop predikers worden opgeleid. Psychologie krijgt een vaste plaats naast Bijbelonderwijs. Niet omdat God dat vraagt, maar omdat het werkt. Psychologie leert hoe je mensen aanspreekt op hun gevoelstoestand, hoe je woorden zo kiest dat ze raken, hoe je veiligheid en herkenning creëert. Het gevolg is voorspelbaar: de boodschap wordt aangepast aan de ontvanger, in plaats van de ontvanger aan de boodschap.

De Schrift kent die benadering niet. Zij spreekt mensen aan op kennis en verantwoordelijkheid, niet op innerlijke beleving. Dat is ook waarom liefde in de Bijbel nooit losstaat van waarheid. Liefde zonder waarheid is geen bijbelse liefde, maar een emotioneel surrogaat. Toch is precies dát wat vandaag steeds vaker wordt verkondigd. Liefde als eindpunt, niet als gevolg. Acceptatie zonder uitleg. Verbondenheid zonder correctie.

Zo ontstaat een religie die zacht klinkt, vriendelijk oogt en veel mensen aantrekt, maar die inhoudelijk steeds verder afdrijft van wat geschreven staat. En wie dat benoemt, wordt al snel weggezet als hard, liefdeloos of ouderwets. Maar de vraag blijft staan, onveranderd en onontkoombaar: dienen we God door Zijn oordeel te ontkennen, of juist door het te erkennen?

Dit is geen aanval op individuen, maar een noodzakelijke constatering. Want waar waarheid plaatsmaakt voor gevoel, en kennis voor beleving, daar is de verschuiving al gaande. En die verschuiving heeft gevolgen. Niet later, maar nu.

Overgave is geen mislukking maar een besluit

Wanneer het begrip overgave eenmaal helder is, valt veel hedendaagse religieuze verwarring op zijn plaats. Overgave is in de Schrift geen ongeluk, geen ontsporing en geen bewijs dat God “even niet ingreep”. Overgave is een besluit van God zelf. Dat is precies wat het zo ongemakkelijk maakt, want het ontneemt de mens de mogelijkheid om zichzelf als redder, hersteller of corrector te positioneren. Toch is dat exact wat vandaag massaal gebeurt.

De moderne religieuze reflex is vrijwel altijd dezelfde. Wanneer men geconfronteerd wordt met ziekte, beperking, afwijking of moreel verval, zoekt men naar een tegenactie. Meer gebed, meer inzet, meer emotie, meer geloof. Alsof Gods handelen afhankelijk is van menselijke intensiteit. Maar dat idee komt niet voort uit de Schrift. Het komt voort uit een diep wantrouwen tegenover het idee dat God ook oordeelt, en dat Zijn oordelen soms niet bedoeld zijn om opgeheven te worden.

De Bijbel laat juist zien dat God mensen soms doelbewust laat gaan. Niet omdat Hij hen vergeten is, maar omdat zij Hem verworpen hebben. Dat patroon zie je telkens terug. Eerst verwerping van kennis, daarna overgave, en vervolgens bevestiging in de gekozen richting. Niet om mensen te plagen, maar om recht te doen. Overgave is rechtspraak, geen nalatigheid.

Dat geldt niet alleen op moreel vlak, maar ook op verstandelijk en geestelijk niveau. Mensen die waarheid afwijzen, blijven niet in een neutrale toestand hangen. Zij worden overgegeven aan een ander kader. Een andere manier van kijken, denken en verklaren. En juist daar ontstaat die merkwaardige overtuiging die zo kenmerkend is voor veel charismatische predikers. Zij twijfelen niet. Zij zijn overtuigd. Zij spreken met zekerheid, met passie, met innerlijke bevestiging. En precies dat maakt het gevaarlijk.

In de Schrift zien we dat God soms niet alleen toestaat dat mensen misleid worden, maar dat Hij die misleiding ook inzet als middel van oordeel. Dat is geen moderne interpretatie, dat staat er letterlijk. Wanneer Achab de waarheid niet wil horen, krijgt hij profeten die hem precies vertellen wat hij wil horen. Niet omdat zij slimmer zijn, maar omdat het oordeel al geveld is.

“Nu dan, zie, de HEERE heeft een leugengeest gegeven in de mond van al deze uw profeten; en de HEERE heeft kwaad over u gesproken.” 1 Koningen 22:23

Dit principe verdwijnt volledig uit het moderne christelijke denken. Men gaat ervan uit dat overtuiging gelijkstaat aan waarheid. Dat inspiratie automatisch van God komt. Dat innerlijke zekerheid een betrouwbaar kompas is. Maar de Schrift zegt iets anders. Zij laat zien dat overtuiging ook onderdeel kan zijn van oordeel. Dat mensen niet alleen dwalen, maar ook geloven dat zij gelijk hebben, juist omdat zij de waarheid eerder verworpen hebben.

Dat verklaart waarom charismatische systemen zo weinig zelfcorrectie kennen. Kritiek wordt niet gehoord, want men is overtuigd dat God spreekt. Tegenspraak wordt gezien als aanval, als hardheid, als gebrek aan liefde. Zo sluit het systeem zichzelf af. Niet door geweld, maar door beleving. Niet door dwang, maar door gevoel.

Hier komt ook dat andere element terug waar we het eerder over hadden. De bewuste keuze om psychologie te integreren in prediking en opleiding. Niet als bijzaak, maar als kerninstrument. Psychologie leert hoe overtuiging werkt, hoe mensen zich veilig voelen, hoe men weerstand omzeilt. Het leert hoe je mensen niet confronteert met waarheid, maar begeleidt in beleving. Dat is geen neutrale kennis. Het is een methode.

Gods Woord werkt precies andersom. Het confronteert. Het snijdt. Het plaatst mensen onder waarheid, ongeacht hun gevoelstoestand. Daarom botst het zo met een religie die mensen vooral wil behouden, aantrekken en geruststellen. Waarheid jaagt mensen ook weg. Beleving houdt ze vast. En dus kiest men voor beleving.

Dit alles leidt tot een religieuze cultuur waarin liefde voortdurend wordt benadrukt, maar nooit wordt gedefinieerd. Liefde wordt losgemaakt van wet, losgemaakt van waarheid, losgemaakt van consequentie. Het wordt een sfeer, geen inhoud. Een gevoel, geen richting. Terwijl de Schrift liefde altijd verbindt aan gehoorzaamheid en waarheid. Liefde zonder waarheid is niet mild, maar leeg.

“Dit is de liefde tot God, dat wij Zijn geboden bewaren; en Zijn geboden zijn niet zwaar.” 1 Johannes 5:3

Zodra geboden verdwijnen, blijft er iets anders over dat men nog steeds liefde noemt, maar dat in feite niets meer vraagt. Geen kennis, geen verandering, geen onderwerping. Alleen bevestiging. En bevestiging voelt goed. Dat is precies waarom het zo aantrekkelijk is.

Maar aantrekkelijkheid is geen criterium in de Schrift. Waarheid is dat wel. En waarheid wordt niet aangepast aan de mens, maar de mens aan de waarheid. Wanneer dat wordt omgedraaid, wanneer gevoel belangrijker wordt dan kennis, dan is de overgave al begonnen. Misschien niet zichtbaar, misschien niet grof, maar wel reëel.

Daarom is dit onderwerp groter dan één prediker, één beweging of één tijd. Het gaat over een fundamentele keuze. Erkennen we dat God ook oordeelt, ook overgeeft, ook misleiding inzet als rechtvaardig gevolg van waarheidverwerping? Of blijven we zoeken naar manieren om dat oordeel te neutraliseren met woorden, emoties en methodes?

Die vraag laat zich niet wegmasseren met liefdevolle taal. Ze vraagt om eerlijkheid. En eerlijkheid heeft altijd een prijs.

Kennis verdrongen door gevoel

Wanneer je eenmaal ziet hoe consequent de Schrift kennis centraal stelt, wordt ook zichtbaar hoe doelbewust die kennis vandaag naar de achtergrond is geschoven. Dat gebeurt niet abrupt, maar sluipend. Niet door te zeggen dat kennis onbelangrijk is, maar door haar te vervangen door iets wat vriendelijker klinkt: gevoel, beleving, relatie, ervaring. Het resultaat is hetzelfde. Waar kennis verdwijnt, verdwijnt richting. En waar richting verdwijnt, ontstaat ruimte voor alles wat prettig klinkt.

De Schrift is hier ongekend helder over. God verwijt Zijn volk niet dat het te weinig voelde, maar dat het kennis verwierp. Dat is geen detail, dat is de kern van het oordeel. Kennis is in de Bijbel geen academisch begrip, maar inzicht in wet, geschiedenis en gevolg. Weten wie God is, wat Hij gedaan heeft, wat Hij gezegd heeft en wat Hij eist. Zodra dat wordt ingeruild voor innerlijke beleving, is het fundament weg.

“Mijn volk gaat ten gronde omdat het zonder kennis is; omdat gij de kennis verworpen hebt, zo zal Ik u ook verwerpen.” Hosea 4:6

Dit is geen waarschuwing aan heidenen, maar aan Gods eigen volk. En let op de volgorde: eerst verwerpt het volk de kennis, daarna verwerpt God het volk. Dat is geen emotionele reactie, dat is rechtspraak. Kennis is de voorwaarde om onder Gods orde te blijven. Wie kennis loslaat, kiest zelf voor overgave.

Precies dat zie je vandaag terug. Prediking bestaat steeds minder uit uitleg en steeds meer uit verhalen, illustraties en gevoelens. Teksten worden aangehaald, maar zelden uitgelegd. Context verdwijnt. Wet verdwijnt. Geschiedenis verdwijnt. Wat overblijft, is een losse zin die iets moet doen met de luisteraar. Niet informeren, maar raken. Niet onderwijzen, maar ontroeren.

Dat is ook waarom psychologie zo vanzelfsprekend is geworden binnen predikantsopleidingen. Niet omdat de Schrift dat vraagt, maar omdat men effect wil. Psychologie leert hoe mensen denken, voelen en reageren. Het leert hoe je weerstand omzeilt en acceptatie creëert. Daarmee wordt de prediker geen boodschapper meer, maar een beïnvloeder. Niet iemand die waarheid doorgeeft, maar iemand die een toestand oproept.

De Schrift kent dat onderscheid niet eens. Daar is de boodschapper ondergeschikt aan de boodschap. Mozes, de profeten en de apostelen moesten spreken wat gezegd werd, ongeacht de reactie. Hun taak was niet om het verteerbaar te maken, maar om het over te brengen. Het volk moest zich voegen, niet andersom.

Toch is vandaag precies dat omgekeerd. De boodschap wordt aangepast aan de ontvanger. Men vraagt niet: wat staat er geschreven? maar: hoe komt dit over? Niet: is het waar? maar: voelt het liefdevol? En daarmee wordt gevoel het beoordelingscriterium. Dat is funest, want gevoel is veranderlijk, persoonlijk en beïnvloedbaar. Waarheid is dat niet.

De Schrift waarschuwt hier expliciet voor. Er komt een tijd, zegt Paulus, waarin mensen de gezonde leer niet meer verdragen. Niet omdat ze haar niet begrijpen, maar omdat ze haar niet willen. Ze zoeken leraren die aansluiten bij hun innerlijke toestand, bij wat zij graag horen. Dat is geen onwetendheid, dat is keuze.

“Want er zal een tijd zijn, wanneer zij de gezonde leer niet zullen verdragen; maar kittelachtig zijnde van gehoor, zullen zij zichzelven leraars opgaderen, naar hun eigen begeerten.” 2 Timotheüs 4:3

Dit verklaart ook waarom liefde zo vaak wordt losgemaakt van waarheid. Liefde wordt gepresenteerd als gevoel van acceptatie, niet als handelen binnen Gods orde. Men spreekt over liefde zonder te zeggen waar die liefde toe leidt, wat zij begrenst en wat zij corrigeert. Terwijl de Schrift liefde altijd koppelt aan geboden. Liefde zonder geboden is geen liefde, maar sentiment.

Zodra kennis verdwijnt, wordt alles subjectief. Iedereen heeft zijn eigen waarheid, zijn eigen ervaring, zijn eigen God. En dat past perfect bij een religie die niemand wil verliezen. Maar het past niet bij de God van de Schrift. Die God vraagt geen beleving, maar gehoorzaamheid. Geen emotionele bevestiging, maar erkenning.

Wat hier gebeurt, is dus niet onschuldig. Het is geen stijlverschil, geen generatiekwestie, geen cultuurprobleem. Het is een structurele omkering. Kennis wordt vervangen door gevoel, waarheid door beleving, uitleg door inspiratie. En waar dat gebeurt, volgt onvermijdelijk overgave. Niet altijd zichtbaar, maar wel reëel.

Overtuiging is geen bewijs van waarheid

Een van de grootste misverstanden binnen het hedendaagse christelijke denken is dat overtuiging gelijkgesteld wordt aan waarheid. Wie stellig spreekt, wie zeker is van zijn zaak, wie zegt geleid te worden, zal wel gelijk hebben. Maar de Schrift leert precies het tegenovergestelde. Overtuiging kan net zo goed onderdeel zijn van oordeel als van gehoorzaamheid. Zekerheid is geen maatstaf, waarheid is dat.

Juist hier wordt zichtbaar hoe gevaarlijk de verschuiving van kennis naar gevoel werkelijk is. Wanneer kennis verdwijnt, blijft overtuiging over. En overtuiging voelt sterk. Het geeft richting, identiteit en bestaansrecht. Mensen die diep overtuigd zijn, twijfelen niet. Ze zijn onaantastbaar voor correctie, want hun referentiepunt ligt niet langer buiten henzelf, maar binnenin. Wat zij ervaren, wat zij voelen, wat zij “zien”, wordt leidend.

De Schrift doorbreekt dit denken radicaal. Zij laat zien dat mensen juist dán het meest overtuigd kunnen zijn, wanneer zij het verst van de waarheid verwijderd zijn. Niet ondanks Gods handelen, maar juist door Gods handelen. Dat is confronterend, maar noodzakelijk om te begrijpen wat er vandaag gebeurt.

Het bekende voorbeeld uit de geschiedenis van Achab is hier niet bedoeld als uitzondering, maar als illustratie van een breder patroon. Achab wilde de waarheid niet horen. Hij had geen gebrek aan profeten, hij had een overschot. Ze spraken eensgezind, met kracht en overtuiging. Ze bevestigden elkaar. Ze spraken precies wat gewenst was. En toch was het leugen. Niet omdat God afwezig was, maar omdat Hij het oordeel al had uitgesproken.

“Nu dan, zie, de HEERE heeft een leugengeest gegeven in de mond van al deze uw profeten; en de HEERE heeft kwaad over u gesproken.” 1 Koningen 22:23

Dit is geen ongemakkelijke randtekst, dit is een sleuteltekst. God geeft misleiding als oordeel wanneer waarheid verworpen wordt. Dat betekent dat oprechtheid, enthousiasme en eensgezindheid op zichzelf niets bewijzen. Integendeel, ze kunnen juist onderdeel zijn van het probleem. Waarheid heeft geen meerderheid nodig. Leugen vaak wel.

Dat patroon verdwijnt niet in het Nieuwe Testament. Het wordt bevestigd en verdiept. Paulus schrijft niet dat mensen per ongeluk misleid worden, maar dat God zelf een werking der dwaling zendt. Niet aan willekeurige mensen, maar aan hen die de waarheid niet hebben liefgehad. Dat is juridisch taalgebruik. Liefhebben van waarheid is geen emotie, maar een keuze. Wie die keuze niet maakt, krijgt iets anders.

“En daarom zal God hun zenden een kracht der dwaling, dat zij de leugen geloven.” 2 Thessalonicenzen 2:11

Let op wat hier staat: niet dat zij twijfelen, maar dat zij geloven. De leugen wordt niet herkend als leugen. Zij wordt beleefd als waarheid. Dat verklaart waarom mensen zo vast kunnen houden aan systemen die aantoonbaar losstaan van de Schrift. Zij ervaren bevestiging, succes, groei en emotionele respons. En dat voelt als gelijk krijgen.

Precies daarom is het zo gevaarlijk wanneer prediking steeds meer draait om inspiratie, innerlijke zekerheid en persoonlijke ervaring. Die elementen zijn niet neutraal. Ze vormen de perfecte voedingsbodem voor overtuiging zonder toetsing. En zodra overtuiging het criterium wordt, verdwijnt de noodzaak van uitleg. Waarom nog toetsen, als het zo duidelijk voelt?

Hier sluit ook dat andere element weer aan: psychologie. Psychologie versterkt overtuiging. Het leert hoe je gevoelens benoemt, bevestigt en verdiept. Het helpt mensen hun innerlijke ervaring te interpreteren als betekenisvol en richtinggevend. Dat werkt uitstekend in combinatie met religieuze taal. Het resultaat is een systeem waarin mensen niet alleen geloven wat gezegd wordt, maar ook ervaren dat het waar is. En daarmee wordt correctie vrijwel onmogelijk.

De Schrift werkt precies andersom. Zij plaatst waarheid buiten de mens. Niet wat jij voelt, maar wat geschreven staat. Niet wat jij ervaart, maar wat God heeft gezegd. Dat is confronterend, omdat het de mens geen autonomie laat. Maar juist dát beschermt tegen misleiding.

Wanneer dit mechanisme eenmaal zichtbaar wordt, begrijp je ook waarom liefde zo vaak wordt ingezet als schild. Liefde wordt gebruikt om kritiek af te weren. Wie vragen stelt, mist liefde. Wie corrigeert, begrijpt mensen niet. Zo wordt waarheid moreel verdacht gemaakt, terwijl gevoel moreel verheven wordt. Dat is een omkering die de Schrift nergens legitimeert.

De conclusie is onontkoombaar. Overtuiging is geen bewijs van waarheid. Zekerheid is geen teken van gelijk. Integendeel, juist diepe overtuiging kan het resultaat zijn van overgave aan misleiding. Dat is geen beschuldiging aan individuen, maar een verklaring van een bijbels patroon.

Liefde losgemaakt van waarheid

Wat in dit geheel misschien wel het meest zichtbaar is geworden, is de manier waarop liefde is losgemaakt van waarheid en vervolgens is verheven tot hoogste criterium. Liefde wordt niet langer begrepen als iets dat voortkomt uit gehoorzaamheid, kennis en orde, maar als een zelfstandig begrip dat alles mag dragen, rechtvaardigen en afdekken. Daarmee is liefde veranderd van een gevolg in een instrument.

De Schrift kent die scheiding niet. Liefde bestaat daar nooit op zichzelf. Zij is altijd ingebed in wet, waarheid en gebod. Zodra die bedding wordt weggenomen, verliest liefde haar inhoud en wordt zij een gevoelstoestand. Precies dát is wat vandaag massaal wordt gepresenteerd als het hart van de boodschap. Men spreekt over liefde, maar zwijgt over wat waar is. Men spreekt over acceptatie, maar niet over verantwoordelijkheid. Men spreekt over verbinding, maar niet over correctie.

Dat is geen onschuldige verschuiving. Liefde zonder waarheid is namelijk niet mild, maar machteloos. Zij corrigeert niets, zij ordent niets, zij begrenst niets. Zij bevestigt slechts. En bevestiging is aantrekkelijk, vooral in een tijd waarin mensen zoeken naar erkenning en veiligheid. Maar aantrekkelijkheid is geen bijbels criterium. Waarheid is dat wel.

De Schrift zegt niet dat liefde waarheid vervangt, maar dat zij zich verheugt in de waarheid. Dat betekent dat liefde niet kan bestaan waar waarheid wordt verzwegen of vermeden. Zodra waarheid ontbreekt, blijft er iets over dat nog wel liefde wordt genoemd, maar dat feitelijk geen richting meer geeft. Het wordt sfeer, geen inhoud. Gevoel, geen handelen.

“De liefde verheugt zich niet in de ongerechtigheid, maar verheugt zich in de waarheid.” 1 Korinthe 13:6

Dit is geen poëtische bijzin, maar een afbakening. Liefde die zich niet in waarheid verheugt, is geen bijbelse liefde. En toch is precies dat wat vandaag wordt gepresenteerd. Liefde wordt ingezet als moreel schild. Wie waarheid benoemt, is hard. Wie corrigeert, is liefdeloos. Wie oordeelt, begrijpt mensen niet. Zo wordt waarheid moreel verdacht gemaakt en gevoel moreel verheven.

Dat mechanisme werkt bijzonder effectief in combinatie met psychologie. Psychologie leert hoe je mensen geruststelt, hoe je spanning vermindert, hoe je weerstand afbouwt. Het leert hoe je moeilijke boodschappen verzacht en scherpe kanten afrondt. Dat botst frontaal met de Schrift, die juist spreekt over snijden, scheiden en ontmaskeren. Waar psychologie kalmeert, confronteert de Schrift. Waar psychologie bevestigt, corrigeert de Schrift.

Toch wordt psychologie gepresenteerd als hulpmiddel om “liefdevoller” te communiceren. In werkelijkheid wordt zij gebruikt om waarheid minder voelbaar te maken. Niet minder waar, maar minder scherp. En wat minder scherp voelt, wordt makkelijker geaccepteerd. Zo ontstaat een religieuze taal waarin alles veilig klinkt, maar niets werkelijk wordt uitgelegd.

Dit verklaart ook waarom bepaalde onderwerpen systematisch worden vermeden of hervertaald. Oordeel wordt een proces. Overgave wordt een fase. Zonde wordt een worsteling. Wet wordt contextueel. Alles wordt vloeibaar, zodat niemand zich werkelijk aangesproken hoeft te voelen. Dat is geen zorg voor mensen, dat is angst voor waarheid.

De Schrift laat juist zien dat liefde soms confronterend is. Niet omdat God onbarmhartig is, maar omdat waarheid noodzakelijk is om orde te herstellen. Een boodschap die nooit corrigeert, corrigeert uiteindelijk niets. En een liefde die nooit begrenst, beschermt uiteindelijk niemand.

Daarom past deze nadruk op liefde zonder uitleg perfect binnen het bredere patroon dat we al hebben gezien. Waar kennis verdwijnt, komt gevoel. Waar waarheid verdwijnt, komt overtuiging. En waar overtuiging overheerst, wordt liefde gebruikt als rechtvaardiging. Zo sluit het systeem zichzelf. Het klinkt goed, het voelt goed, en het lijkt vroom. Maar het mist precies datgene wat de Schrift centraal stelt.

Dit alles maakt duidelijk dat we hier niet te maken hebben met losse accenten of persoonlijke voorkeuren. Het is een samenhangend geheel. Een verschuiving waarin waarheid wordt ingeruild voor beleving, kennis voor gevoel, en uitleg voor sfeer. En zolang liefde als eindpunt wordt gepresenteerd in plaats van als gevolg, zal die verschuiving doorgaan.

Van oordeel naar zelfbeeld

Wanneer waarheid eenmaal is ingeruild voor gevoel en liefde is losgemaakt van uitleg, verschuift ook het mensbeeld. Dat gebeurt niet openlijk, maar geleidelijk. De mens wordt niet langer benaderd als iemand die onder wet en oordeel staat, maar als iemand met een kwetsbaar innerlijk dat beschermd moet worden. Zonde verdwijnt uit beeld en wordt vervangen door omstandigheden, oorzaken en processen. Wat vroeger werd benoemd als schuld, heet nu beschadiging. Wat oordeel was, heet nu ontwikkeling.

Die verschuiving is cruciaal, want zij bepaalt hoe men naar God kijkt. Een God die oordeelt, past niet bij een mensbeeld dat draait om zelfbehoud en emotionele veiligheid. Daarom wordt Gods handelen hervertaald. Oordeel wordt liefdevol kader. Overgave wordt een pedagogisch traject. Straf wordt consequentieloos gemaakt. Niet omdat de Schrift dat doet, maar omdat het moderne mensbeeld het niet verdraagt.

In de Schrift is het precies andersom. De mens wordt niet primair beschreven als kwetsbaar, maar als verantwoordelijk. Niet als slachtoffer, maar als handelend subject. Dat betekent niet dat de Bijbel hard of onbarmhartig is, maar wel dat zij de mens serieus neemt. Verantwoordelijkheid veronderstelt immers dat keuzes ertoe doen. En waar keuzes ertoe doen, bestaat oordeel.

Juist daarom is overgave zo’n belangrijk begrip. Overgave betekent dat God de mens laat gaan in de richting die hij zelf gekozen heeft. Dat geldt voor denken, handelen en verlangen. De mens wordt niet tegengehouden, maar bevestigd in zijn koers. Dat is geen mildheid, dat is rechtspraak. En rechtspraak verdraagt geen psychologische herdefiniëring.

Wanneer prediking echter steeds meer wordt afgestemd op het innerlijk welzijn van de mens, verdwijnt dit perspectief. Men spreekt dan niet meer over wat God doet, maar over wat de mens nodig heeft. Niet over wat waar is, maar over wat helpt. Niet over oordeel, maar over groei. Zo verschuift het zwaartepunt van God naar de mens, zonder dat men dat expliciet hoeft te zeggen.

Dat zie je ook terug in hoe men spreekt over genezing, bevrijding en herstel. Alles wordt gepresenteerd als iets wat God per definitie wil opheffen. Beperking mag niet blijven. Afwijking mag niet bestaan. Gebrokenheid moet wijken. Maar de Schrift laat zien dat God soms juist laat bestaan wat de mens wil weghebben. Niet uit onmacht, maar uit rechtvaardigheid.

Door dat perspectief te verliezen, wordt elke blijvende toestand problematisch. Ziekte wordt falen. Autisme wordt storing. Afwijkend gedrag wordt iets wat opgelost moet worden. En wie dat niet ervaart, krijgt impliciet de boodschap dat er iets ontbreekt. Niet in het systeem, maar in henzelf. Zo wordt een boodschap die zogenaamd bevrijdt, uiteindelijk belastend.

Hier komt opnieuw dat element van misleiding terug. Want wanneer mensen leren dat God altijd wil herstellen, genezen en bevestigen, maar zij dat niet ervaren, dan gaan zij de oorzaak bij zichzelf zoeken. Te weinig geloof. Te weinig overgave. Te weinig inzet. Zo wordt Gods oordeel ontkend, maar de last ervan bij de mens neergelegd. Dat is geen bevrijding, dat is omkering.

De Schrift werkt precies andersom. Zij erkent oordeel en plaatst de mens daaronder, maar ontneemt hem tegelijk de illusie dat hij zichzelf moet redden. Overgave betekent niet dat de mens harder moet werken, maar dat hij moet erkennen waar hij staat. Dat is pijnlijk, maar eerlijk. En eerlijkheid is een voorwaarde voor waarheid.

Wanneer dit alles samenkomt, wordt duidelijk waarom het moderne christendom zo sterk inzet op gevoel en zelfbeeld. Een boodschap die draait om innerlijke bevestiging kan niet tegelijk spreken over oordeel. Een prediking die mensen moet opbouwen in zichzelf, kan niet tegelijk zeggen dat God hen heeft overgegeven. Die twee verdragen elkaar niet.

Daarom wordt oordeel verzwegen, hervertaald of volledig genegeerd. Niet omdat het niet in de Schrift staat, maar omdat het niet past binnen het gekozen mensbeeld. En zolang dat mensbeeld leidend blijft, zal elke poging tot correctie afstuiten op emotie. Men voelt zich aangevallen, niet aangesproken. Gekwetst, niet gecorrigeerd.

Dit laat zien dat de verschuiving waar we het over hebben niet oppervlakkig is. Zij raakt aan de kern van hoe men God en mens begrijpt. En waar dat begrip verandert, volgen de gevolgen vanzelf. Niet alleen in prediking, maar in denken, handelen en geloven.

Een religie die zichzelf bevestigt

Wanneer oordeel wordt ingeruild voor zelfbeeld, en waarheid voor gevoel, ontstaat er vanzelf een religie die niet meer corrigeert maar bevestigt. Dat is geen bewuste samenzwering, maar een logisch gevolg. Een systeem dat gebouwd is op beleving kan zichzelf alleen in stand houden door steeds opnieuw die beleving te voeden. Niet door waarheid te verdiepen, maar door bevestiging te herhalen.

Wat je dan krijgt, is een gesloten cirkel. Mensen komen samen om zich gesterkt te voelen, de boodschap is erop gericht dat zij zich gezien en geliefd weten, en het succes van die boodschap wordt gemeten aan hoe men zich voelt na afloop. Groei wordt niet afgemeten aan kennis, inzicht of gehoorzaamheid, maar aan aantallen, reacties en emotionele respons. Dat lijkt levend, maar het is kwetsbaar. Want zodra het gevoel wegvalt, blijft er niets over.

In de Schrift wordt zo’n toestand niet beschreven als groei, maar als zelfmisleiding. Niet omdat mensen slechte bedoelingen hebben, maar omdat zij geen externe maatstaf meer toelaten. Waar waarheid niet meer corrigeert, wordt alles wat intern bevestigd wordt vanzelf “waar”. Zo ontstaat een religie die zichzelf gelijk geeft, omdat zij geen hoger referentiepunt meer erkent.

Dit verklaart ook waarom kritiek zo slecht verdragen wordt. Niet omdat de kritiek per se onjuist is, maar omdat zij het systeem bedreigt. Wie waarheid inbrengt, verstoort de sfeer. Wie uitlegt, haalt de emotionele spanning eruit. Wie wijst op Schrift, haalt mensen uit hun beleving. En dat voelt als aanval. Niet op een idee, maar op identiteit.

Daarom zie je dat waarheid vaak niet inhoudelijk wordt weerlegd, maar moreel wordt gediskwalificeerd. Men zegt niet: dit klopt niet, maar: dit is niet liefdevol. Niet: dit is onschriftuurlijk, maar: dit doet mensen pijn. Zo wordt gevoel het hoogste criterium, en waarheid iets wat zich daaraan moet aanpassen.

De Schrift voorziet dit mechanisme al. Zij spreekt over mensen die zichzelf meten met zichzelf en zichzelf vergelijken met zichzelf, en zo niet verstandig zijn. Dat is geen psychologisch oordeel, maar een constatering. Waar de maatstaf intern wordt, verliest men elke objectieve correctie.

“Maar zij, zichzelf met zichzelf metende en zichzelf met zichzelf vergelijkende, zijn niet verstandig.” 2 Korinthe 10:12

Zodra een religie op die manier functioneert, wordt zij ook steeds minder weerbaar tegen misleiding. Want misleiding hoeft niet hard of grof te zijn. Zij hoeft alleen maar aan te sluiten bij wat al gevoeld en geloofd wordt. En dat is precies wat we zien. Predikers die inspelen op verlangens, op pijnpunten, op identiteit. Niet om waarheid te brengen, maar om aansluiting te houden.

Hier komt opnieuw dat element van succes naar voren. Succes wordt gezien als bevestiging van Gods zegen. Veel mensen, veel reacties, veel emotie, dus het zal wel van God zijn. Maar de Schrift gebruikt succes nooit als criterium voor waarheid. Integendeel, vaak is succes juist een kenmerk van wat afwijkt, omdat het de mens aanspreekt in zijn vlees.

Dit alles leidt tot een religie die steeds harder moet werken om zichzelf levend te houden. Meer prikkels, meer beleving, meer intensiteit. Want zonder voortdurende stimulans zakt het in. Waar kennis ontbreekt, kan niets worden opgebouwd. Waar uitleg ontbreekt, kan niets beklijven. En waar waarheid ontbreekt, blijft uiteindelijk alleen leegte over.

Dat is waarom deze bewegingen vaak van hype naar hype gaan. Nieuwe thema’s, nieuwe accenten, nieuwe “openbaringen”. Niet omdat God voortdurend verandert, maar omdat het systeem dat nodig heeft om te blijven functioneren. Stilte zou ontmaskeren. Rust zou vragen oproepen. En uitleg zou het fundament blootleggen.

De Schrift daarentegen werkt traag, gelaagd en confronterend. Zij bouwt op, herhaalt, corrigeert en verankert. Dat is niet spectaculair, maar duurzaam. Een religie die dat loslaat, kiest onvermijdelijk voor iets anders. En dat andere kan een tijd lang overtuigend lijken, maar het mist dragend vermogen.

Daarmee is ook duidelijk dat dit geen tijdelijke trend is. Het is een richting. En een richting heeft een eindpunt. Waar een religie zichzelf bevestigt en waarheid structureel vermijdt, zal zij uiteindelijk niet instorten door tegenstand van buitenaf, maar leeg raken van binnenuit.

Waar waarheid standhoudt, ontstaat eenzaamheid

Wanneer een religieuze cultuur steeds sterker draait om beleving, bevestiging en gevoel, verandert ook de positie van hen die vasthouden aan kennis en waarheid. Niet omdat zij actief afstand nemen, maar omdat het systeem zelf hen naar de rand duwt. Waar uitleg gewenst is, wordt die ervaren als verstoring. Waar correctie nodig is, wordt die gevoeld als aanval. Zo ontstaat er vanzelf een kloof.

De Schrift laat zien dat dit geen nieuw fenomeen is. Waarheid heeft altijd een scheidend effect gehad. Niet omdat zij wil verdelen, maar omdat zij onderscheid maakt. En onderscheid is precies wat een op gevoel gebaseerde religie niet verdraagt. Gevoel wil verbinden zonder voorwaarden. Waarheid verbindt alleen binnen orde. Dat verschil wordt steeds scherper zichtbaar.

Wie vasthoudt aan wat geschreven staat, merkt dat hij steeds minder gehoord wordt. Niet omdat hij ongelijk heeft, maar omdat hij niet past binnen de dominante toon. Uitleg vraagt aandacht. Kennis vraagt inspanning. Waarheid vraagt onderwerping. En dat botst met een cultuur die gericht is op directe ervaring en snelle bevestiging. Zo wordt trouw aan de Schrift langzaam maar zeker gelijkgesteld aan hardheid of starheid.

De Schrift spreekt daar nuchter over. Zij presenteert waarheid nooit als iets wat vanzelf populair is. Integendeel, waarheid is vaak iets wat verdraagt, draagt en volhoudt, juist wanneer zij weinig steun vindt. Dat maakt haar niet zwak, maar getest. Wat blijft staan zonder applaus, zonder massa, zonder bevestiging, heeft draagkracht.

Dat is ook waarom de profeten vrijwel altijd alleen stonden. Niet omdat zij elitair waren, maar omdat zij spraken wat men niet wilde horen. En datzelfde patroon zie je terug bij de apostelen. Niet aansluiting, maar trouw was het criterium. Niet resultaat, maar gehoorzaamheid.

“Maar gij, blijf bij hetgeen gij geleerd hebt en waarvan u verzekerd zijt, wetende van wien gij het geleerd hebt.” 2 Timotheüs 3:14

Deze oproep is geen aansporing tot afzondering, maar tot standvastigheid. Blijven betekent hier niet vernieuwen of aanpassen, maar vasthouden. En vasthouden wordt eenzaam wanneer de omgeving beweegt. Dat is geen teken van falen, maar van verschil in richting.

In een cultuur die zichzelf bevestigt, wordt waarheid steeds vaker gezien als overbodig of zelfs schadelijk. Men zegt dat uitleg mensen wegjaagt, dat correctie verwondt, dat kennis koud is. Maar de Schrift presenteert kennis niet als kil, maar als noodzakelijk. Zonder kennis geen richting. Zonder richting geen orde. En zonder orde geen werkelijkheid.

Daarom is deze eenzaamheid niet iets om te vermijden door concessies te doen. Zij is het gevolg van trouw blijven aan wat geschreven staat. En die trouw wordt niet beloond met aantallen of applaus, maar met helderheid. Helderheid over God, over mens, over oordeel en over verantwoordelijkheid.

Wat hier zichtbaar wordt, is dat waarheid altijd haar eigen weg gaat. Zij laat zich niet aanpassen aan smaak of tijdgeest. En wie haar volgt, zal merken dat de weg smaller wordt naarmate beleving breder wordt. Niet omdat waarheid verdwijnt, maar omdat zij niet mee kan bewegen zonder zichzelf te verliezen.

Dit alles laat zien dat de huidige verschuiving niet alleen gevolgen heeft voor prediking, maar ook voor gemeenschap. Wie vasthoudt aan kennis, staat steeds vaker alleen. Niet fysiek, maar inhoudelijk. En juist dat vraagt om nuchterheid. Niet om bitterheid, maar om vastheid.

Vasthouden aan waarheid in een tijd van overgave

Alles wat tot nu toe is benoemd, komt hier samen. Niet als losse observaties, maar als één samenhangend geheel. Wat zich vandaag manifesteert binnen grote delen van het christelijke landschap is geen vernieuwing, maar een verschuiving. Geen verdieping, maar een verplaatsing van fundament. Waar waarheid ooit dragend was, is zij nu lastig. Waar kennis richting gaf, wordt zij nu ervaren als ballast. En waar oordeel ooit werd erkend, wordt het nu ontkend of hervertaald.

Die verschuiving is niet waardevrij. Zij heeft gevolgen. Wanneer waarheid wordt losgelaten, blijft de mens niet neutraal achter. Hij wordt overgegeven. Overgegeven aan gevoel, aan overtuiging, aan beleving, aan misleiding. Niet omdat God faalt, maar omdat God rechtvaardig is. Overgave is geen teken van afwezigheid, maar van oordeel. Dat is misschien wel de meest ongemakkelijke, maar ook de meest consistente lijn in de Schrift.

Daarom is het misleidend om te denken dat liefde, beleving of goede intenties voldoende zijn. Zij zijn dat nooit geweest. De Schrift vraagt geen oprechtheid zonder kennis, geen liefde zonder waarheid, geen geloof zonder gehoorzaamheid. Zij vraagt erkenning van wat is, niet van wat prettig voelt. En precies dát maakt haar vandaag zo onwelkom.

Wat hier zichtbaar wordt, is dat veel moderne prediking feitelijk probeert te ontsnappen aan de consequenties van de Schrift. Men wil wel God, maar niet Zijn oordeel. Wel liefde, maar niet Zijn wet. Wel bevestiging, maar niet Zijn gezag. Dat kan een tijd lang werken, maar het bouwt niets op. Het bevestigt slechts wat al aanwezig is. En wat bevestigd wordt zonder correctie, groeit scheef.

Tegen die achtergrond wordt ook duidelijk waarom figuren en bewegingen die sterk inzetten op genezing, beleving en emotionele taal zo succesvol lijken. Zij spreken mensen aan waar zij zijn, maar laten hen daar ook. Zij beloven verandering, maar ontkennen oordeel. Zij spreken over herstel, maar niet over overgave. Daarmee bieden zij geen waarheid, maar troost. En troost zonder waarheid is tijdelijk.

Vasthouden aan waarheid is in zo’n context geen populaire keuze. Het levert weinig op in termen van erkenning of aantallen. Het vraagt volharding zonder zichtbare beloning. Maar het is de enige keuze die niet meebeweegt met de tijdgeest. Waar alles vloeibaar wordt, blijft waarheid staan. Niet omdat zij hard is, maar omdat zij vast is.

De Schrift roept niet op tot vernieuwing van de boodschap, maar tot trouw. Niet tot aanpassen, maar tot blijven. Dat is geen nostalgie, dat is nuchterheid. Want wie vandaag meebeweegt met gevoel, zal morgen opnieuw moeten bewegen. Wie echter vasthoudt aan wat geschreven staat, staat misschien alleen, maar staat wel op grond.

Daarmee is dit geen oproep tot strijd, maar tot helderheid. Geen aanval op personen, maar een ontmaskering van patronen. Want zolang men blijft doen alsof deze verschuiving onschuldig is, zullen de gevolgen zich blijven opstapelen. Overgave zal worden gezien als probleem, misleiding als inspiratie, en oordeel als liefde.

Wie echter durft te erkennen wat de Schrift zegt, zonder het te verzachten of te herformuleren, zal zien dat alles wat vandaag verwarrend lijkt, ineens verklaarbaar wordt. Niet mooier, maar wel duidelijker. En duidelijkheid is geen luxe. Het is noodzaak.

Dit is geen afsluiting, maar een markering. Een lijn in het zand. Niet om te scheiden om het scheiden, maar om waarheid te onderscheiden van beleving. Want waar waarheid verdwijnt, verdwijnt uiteindelijk alles. En waar zij blijft, blijft ook de mogelijkheid tot werkelijk verstaan. Dat is geen belofte van succes, maar wel van standvastigheid.