Politieke verlamming
Het Romeinse Rijk werd bestuurd door een grote overheid. Het was een enorme machine die minder georganiseerde en minder gedisciplineerde naties met ontzag vervulde. Maar het ontwikkelde alarmerende zwakheden waarvoor we vandaag de dag moeten worden gewaarschuwd.
“… Lang voor de invasies van de [barbaren] tijdens het bewind van Honorius [395-423 n.Chr.] was de structuur van de Romeinse samenleving en bestuur door moralische en economische ondeugden ondermijnd, waardoor het geloof in de eeuwigheid van Rome een ijdele illusie werd” (Samuel Dill, Roman Society in the Last Century of the Western Empire, p. 277).
Rome had in zijn geschiedenis mogelijk meerdere keren kunnen “vallen”. Maar het leiderschap van sterke mannen, ondanks andere persoonlijke ondeugden of tekortkomingen, vertraagde de ineenstorting van het rijk door het doorvoeren van krachtige bestuurlijke hervormingen.
In navolging van Julius Caesar wist Augustus Caesar de eenheid van het rijk nog beter te versterken, waardoor het werd gered van de corruptie en burgeroorlog van de latere Republiek. Diocletianus en Constantijn vertraagden het ‘einde’ opnieuw door bepaalde hervormingen in het bestuur en de economie aan het einde van de derde en het begin van de vierde eeuw. Theodosius en enkele andere keizers probeerden aan het einde van de vierde eeuw wanhopig een einde te maken aan de welig tierende corruptie en onrechtvaardigheid. Maar ondanks zulke leiders kwam uiteindelijk toch het einde van het West-Romeinse Rijk. Eén man kon niet in de plaats komen van de nationale geest en eenheid! Een paar worstelende en bezorgde mannen aan de top konden de koers van een grotendeels apathisch en moreel decadent volk niet veranderen, wat rampzalig samenging met het politiek corrupte wanbeleid van ondergeschikten.
Na de dood van Theodosius (395 n.Chr.) versnelde het verval van het West-Romeinse Rijk in hoog tempo. De volgende keizers waren aanzienlijk zwakker en incompetent. Ze werden de marionetten van sluwe adviseurs, bestuurders en militaire commandanten, die grotendeels van barbaarse afkomst waren.
Gigantische bureaucratie, belemmerde effectiviteit
De administratieve problemen voor het rijk werden in de loop der jaren steeds groter. Naarmate het rijk groeide, eiste het Romeinse bestuur een betere inning van belastingen en een betere verdeling van diensten, vooral voor het leger. Er ontstond een gigantische bureaucratie. Het keizerlijke ambtenarenapparaat, dat voor het eerst door Augustus was ingesteld, werd door Diocletianus aanzienlijk uitgebreid om de gereorganiseerde administratie en het sterk uitgebreide leger te kunnen bedienen.
Maar zoals te verwachten was, ging deze snelle uitbreiding van het ambtenarenapparaat gepaard met een verslechtering van de kwaliteit van de bestuurders. De centrale overheid kon niet langer voldoende onderscheid maken bij benoemingen of nauwlettend toezicht houden op het gedrag van benoemde ambtenaren.
In de tijd van Constantijn was de administratieve corruptie welig tierend.
“Uit de wetgeving van Constantijn blijkt duidelijk dat hij geschokt was door de corruptie en afpersing die onder de provinciale gouverneurs heersten, maar hij was kennelijk niet in staat om respectabele normen van integriteit te herstellen” (A. H. M. Jones, The Later Roman Empire, p. 1054). En net als vandaag de dag hielp de “bureaucratie” niet. “Overmatige centralisatie bracht een enorme hoeveelheid administratief werk met zich mee en vertraagde de processen van het bestuur. Ook werd het doel om corruptie tegen te gaan niet bereikt” (ibid., pp. 1056-1057).
Wijdverbreide corruptie
Een studie van het Romeinse wetboek onthult de grote inspanningen van verschillende keizers om misbruik en onrechtvaardigheid, die in het latere rijk wijdverbreid waren, te beteugelen.
De paradox is duidelijk. Het feit dat er steeds nieuwe wetten werden uitgevaardigd, bewijst dat de orde aan het afbrokkelen was. Er waren talloze wetten: wetten om fraude te bestrijden, om de zwakken, de slaven, de schuldenaren, de arme vrije mensen tegen de rijken te beschermen, de arbeiders tegen hun meerderen, de vaders tegen de ondankbaarheid van hun kinderen, en wetten tegen corrupte politieke praktijken.
“De laatste en diepste indruk die de onderzoeker met zich meedraagt wanneer hij zich verdiept in de Codex Theodosianus [uitgegeven in 438 n.Chr.], is dat fraude en hebzucht overal zegevieren, dat de rijken steeds rijker en machtiger worden terwijl de armen steeds armer en hulpelozer worden, en dat de keizerlijke regering, geïnspireerd door de beste bedoelingen, alle controle over het enorme apparaat heeft verloren” (Dill, op. cit., p. 229).
Maar het was niet alleen de bureaucratie die vaak crimineel was. De hele samenleving was besmet met dezelfde corrupte geest!
“Iedereen stal. In het leger stalen de klerken het loon; de navicularii [handelslieden] die belast waren met de dienst van de annona [graanvoorziening], stalen van het graan; zij werden zelf uitgebuit door degenen die de havens beheerden. De rekruteerders accepteerden voor de dienstplicht de afgedankte coloni. De postdienst exploiteerde reizigers. Ambtenaren … namen steekpenningen aan voor gerechtelijke hoorzittingen” (Ferdinand Lot, The End of the Ancient World and the Beginning of the Middle Ages, p. 176).
Veel vormen van afpersing werden algemeen gangbare praktijk en veroorzaakten geen grote opschudding. Ambtenaren verhoogden hun salaris met fooien of vergoedingen. Al snel werd het verschil tussen fooien en steekpenningen echter onduidelijk. Maar vaak was het de enige manier om dingen voor elkaar te krijgen.
En al te vaak was, net als vandaag de dag, de rechtspraak voor rijken en armen heel verschillend.
“De hoge rechtbanken waren zo overbelast met beroepen, de vertragingen zo eindeloos en de kosten zo hoog, dat de slachtoffers van onrechtvaardigheid in de lagere rechtbanken geen genoegdoening kregen, tenzij ze over een zeer goedgevulde portemonnee beschikten” (Jones, op. cit., p. 1057).
Toenemende verlamming van de overheid
De crisis die het gevolg was van het administratieve misbruik door Diocletianus en Constantijn was in de ware zin van het woord een tragedie. Er was sprake van “een vernederende verlamming van het bestuur, waarbij vastberaden pogingen om sociale misstanden te verhelpen deze alleen maar verergerden totdat ze ondraaglijk werden, waarbij de beste bedoelingen van de centrale macht generatie na generatie werden bespot en tenietgedaan door de onweerstaanbare wetten van de menselijke natuur en door de hopeloze trouweloosheid en corruptie van de ambtenaren” (Dill, op. cit., p. 281).
Moeten we nog de schande van Watergate noemen, waar leugens, doofpotaffaires en illegale politieke activiteiten deze natie door een van haar grootste trauma’s sleepten en de bevolking voor lange tijd ontgoocheld achterlieten in elk leiderschap?
Vandaag de dag bevinden leiders in de regering, hoog en laag, zich in een impasse. Ondanks al hun goedbedoelde pogingen om ernstige problemen – op sociaal, economisch en politiek gebied – te verlichten, wordt de situatie alleen maar erger! Ze worden bij elke stap geconfronteerd met tegenstanders en tegenkrachten. Veel van de meer capabele mannen gooien gewoon de handdoek in de ring en stoppen ermee! Zo was het ook in Rome. Ferdinand Lot, historicus, zegt over de algemene toestand van de latere Romeinse regeringen: “Ondanks alles faalde de staat in zijn rol als beschermer. Hij werd slecht gediend en verraden door zijn eigen agenten … Deze aristocratie was ontrouw in haar dienst aan de regering, terwijl ze tegelijkertijd voor haar ineenkromp. Ze dwarsboomde haar in het geheim, niet zozeer uit haat als wel uit een geest van oppositie en uit egoïsme … de heersende klasse verloor alle spontaniteit en initiatief, en ook haar karakter ging sterk achteruit … Het rijk was te groot, te sluw en te ingewikkeld geworden” (op. cit., p. 185).
De Romeinse bureaucratie, die probeerde de enorme problemen op elk gebied aan te pakken, kon niet bijhouden wat er allemaal gebeurde. De moeilijkheden werden steeds complexer en talrijker. Het resultaat? Het rijk werd gedwongen het aantal individuele bestuurders te verhogen, waardoor de bevoegdheden van elk van hen werden beperkt en de effectieve communicatie tussen de verschillende afdelingen werd belemmerd. De ene overheidsinstantie wist niet precies wat de andere deed. Dit maakte het besturen nog ingewikkelder.
Het falen van wederzijdse hulp
In dezelfde jaren waarin de barbaren de Romeinse provincies actief teisterden, was wederzijdse hulp en overeenstemming tussen de oostelijke en westelijke delen van het rijk dringend nodig.
Helaas waren de teugels van de regering in handen van mannen die om verschillende redenen impopulair waren en in al hun politieke acties voornamelijk werden beïnvloed door het oogmerk van hun eigen fortuin (J. B. Bury, History of the Later Roman Empire, p. 126).
Zo gehinderd door een ineffectief bestuur, in combinatie met voortdurende strijd van usurpatoren om de troon, bezweek Rome voor de barbaren binnen en buiten het rijk, die profiteerden van de politieke onrust en zwakte van Rome en stukje bij beetje delen van het rijk afsneden.
Amerikaanse politieke verlamming
Op dezelfde manier brengen de politieke trends in Amerika de kracht van de natie in gevaar!
De huidige opgeblazen bureaucratie op federaal niveau alleen al telt bijna drie miljoen personen, honderdduizenden gebouwen en bergen papier. Niemand weet echt wie wat doet. Er zijn tientallen, zelfs honderden departementen, raden en adviescommissies die talloze programma’s en projecten beheren – vaak overlappend en in conflict met elkaar.
Bovendien raakt de federale overheid steeds meer betrokken bij taken die gewoonlijk worden gedelegeerd aan staten of stedelijk bestuur.
Dit was ook een groeiend probleem in het Keizerrijk. Waarom? Omdat steden met elkaar wedijverden op het gebied van lokaal patriottisme, publieke vrijgevigheid, volksgezondheid en orde. Er werden royale en verkwistende uitgaven gedaan aan optochten, publieke uitdelingen en gebouwen. Veel steden raakten diep in de schulden.
Om dit onder controle te houden, moesten de keizers zich steeds meer mengen in het stads- en provinciaal bestuur. Het resultaat? ” De centrale overheid werd ingeschakeld om in te grijpen vanwege de erbarmelijke tekortkomingen van het gemeentelijk bestuur, terwijl het gemeentelijk leven werd verstoord en verzwakt door voortdurende inmenging van bovenaf” (The Cambridge Medieval History, deel I, blz. 554).
Tegenwoordig is de situatie vergelijkbaar – alleen vragen gemeentelijke en deelstaatregeringen vaak aan de federale overheid om in te grijpen en hen te redden van hun onbeheersbare problemen. Maar vaak komen ze in opstand tegen de voorwaarden die de federale overheid wil opleggen.
Overgeleverd aan de hebzuchtige menselijke natuur
Tegenwoordig groeit het besef dat er een geloofwaardigheidskloof bestaat tussen wat politici en bestuurders zeggen en wat ze daadwerkelijk doen! En tegenwoordig wordt de overheid, groot en klein, door steeds meer mensen in steeds lagere achting gehouden. Maar de overheid is niet altijd verantwoordelijk voor deze situatie. Het morele karakter van veel individuen is zo slecht dat ze elk respect voor het gezag hebben verloren, ongeacht wat ambtenaren doen.
In het oude Rome waren het de regeringsfunctionarissen die voor “brood en spelen” zorgden om onrustige menigten rustig te houden of om publieke bijval te winnen. Tegenwoordig gaat een politieke functie vaak naar degene die de grootste beloften kan doen aan de meeste mensen, of hij die nu kan waarmaken of niet – de moderne versie van “brood en spelen”.
En toch, terwijl de overheid verder dan ooit van het individu lijkt te staan, verwachten steeds meer individuen dat de grote overheid nog meer voor hen doet!
